Vezirköprü Orta Karadeniz bölgesinde, Samsun'un güneybatısında yer alır. Doğusunda Havza, batısında Boyabat ve Osmancık, güneyinde Gümüşhacıköy ve Merzifon, Kuzeyinde Alaçam ve Bafra ilçeleri ile çevrilidir. İlçe merkezinin denizden yüksekliği 339 m. olup 370-400 m. yükseklikteki tepelerle çevrili bir çanak içerisindedir. Batısında en yüksek yeri olan Kunduz Dağları (1783m), Güneyinde Kale Tepe (1450m), güneybatıda Tavşan dağları, kuzeyde ise Çaykalan (Alaçam) dağlan vardır. Kunduz dağları ile Keltepe Kızılırmak vadisine bakan yamaçları ormanlarla kaplıdır. İlçenin batısında Kunduz yaylası, kuzeyinde Kabalı yaylası, güneybatısında Tavşan dağı yaylası yeralır. En önemli akarsuyu merkezden 15 km. uzaktan geçen Kızılırmaktır.

Vezirköprü Karadeniz iklimi ile kara ikliminin etkisi altındadır. Kışları soğuk, yazları sıcak ve kuru, baharları yağışlı geçer. Rüzgar kışın batıdan, yazın ise kuzeyden eser.

İlçenin ekonomisi genelde tarıma dayalı bir ekonomidir. Bunun yanında hayvancılık ve orman ürünleri de önemli yer tutar. Her çeşit tahıl üretimi ile sebze ve meyvacılık gelişmiş durumdadır. Ayrıca; şeker pancarı, tütün, kendir, kenevir, ayçiçeği, susam ve zeyrek tarımı da yapılır. Vezirköprü'de sanayinın fazla geliştiği söylenemez. ORÜS (Orman Ürünleri Sanayi) Entegre Kereste Fabrikası ilçe ekonomisine canlılık kazandırmıştır. Ayrıca un fabrikaları ile zirai aletler imal eden kuruluşlar da vardır. Sanayiye bağlı olarak ticaret, taşımacılık ve ulaşım gibi sektörlerde de canlanma görülmüştür. İlçede küçük bir sanayi sitesi de bulunmaktadır. Ayrıca heybecilik, semaver yapımı, ip ve urgan yapımı da ekonomik faaliyetler içinde sayılabilir.

İlçenin çevre ile ulaşım karayolu ile sağlanmaktadır. Hergün Vezirköprü'den Samsun, Ankara, İstanbul, Bursa'ya otobüs seferleri vardır. Havza ve Durağan'a hergün minibüslerle ulaşmak mümkündür. Samsun'a uzaklığı 116 km. olan ilçeye Samsun'dan her gün araç bulunur.

Tarihi M.Ö. ki yıllara dayanmakta ise de ilçe ve çevresinde yeteri kadar arkeolojik araştırma yapılmadığı için, bulunan kalıntıların kimlere ait olduğu saptanamamıştır. Örneğin; Esenköy'de sütunlu mağaralar yine Başfakı ve İnkaya köylerindeki mağaralar sayılabilir. Boruk köyünde bulunan işlemeli taşlar Samsun müzesine gönderilmiştir. Oymaağaç köyünde Bakır çağ ve hititler dönemine ait bir yerleşim yeri saptanmışsa da şehir ortaya çıkarılamamıştır. Ayrıca arkeolojik alan olarak tespit edilmiş fakat yeterince araştırma yapılmamış alanlarda vardır. Bunlar; Çetek, Doğantepe, Kurudere, Keltepe, Maltepe, Yığınözü-çakmak, Çörlen tepe, Höyüktepe, Oymaağaç tepe, höyükleri ve Yağbasan, Çeltek, Aşağı narlı Avdan Köyü, Çalköyü, Kületek, Maltepe Tümülüsleridir. Bu yerleşmeler genelde ilk tunç çağına tarihlenmektedir. Ayrıca Roma ve Geç Antik çağ yerleşmeleride bulunmaktadır. Bunlar Çöğe köyü, adatepe, kızılcaören, ören yeri, tepeören, Türkmen köyü'dür. İlçe 1906, 1939 ve 1943 yıllarında önemli depremler geçirmiş olmasına rağmen Selçuklular'dan ve Osmanlılar'dan kalan tarihi eserler ile mimari özelliklerini hala korumaktadır. Bu eserlerden başlıcaları;
Bedesten ve Arasta; ilçe merkezindedir. Köprülü Mehmet Paşa'nın eşi Ayşe Hatun'un babası Yusuf Ağa tarafından 1660 yılında yaptırılmıştır. İç ve dış bedesten olmak üzere iki bölümlüdür. Dört kapısı ve içinde 110 dükkan vardır. İç bedesten kervansaray olarak kullanılmıştır. Arasta bölümü bedestenin çevresinde gelişmiştir. Dört yandan basık kemerli kapılarla girilen bedesten kare planlı ve dört kubbeyle örtülüdür.
Çifte Hamam; 1660 yılında Köprülü Mehmet Paşanın eşi Ayşe Hatun tarafından yaptırılmıştır. Bedestene bitişiktir. Giriş kapısı önüne içerisi görünmesin diye duvar örülmüştür. Soyunmalık kısmı kubbeli ve şadırvanlıdır. Soğukluk ve sıcaklık olmak üzere klasik tarzda üç bölümlüdür. Hamamların ikiside birbirine benzemektedir. Biri kadın diğeri erkek hamamı olarak hala kullanılmaktadır.
Kale Hamamı; Yine Ayşe Hatun tarafından 1659 yılında Kale camisine bitişik olarak yaptırılmıştır. Mehmet Paşa mahallesindedir. Hala kullanılmaktadır.
Kale Cami (Taşkale Cami); Bu cami de kale hamamıyla birlikte yapılmıştır.
Şifa Hamamı; Köprülü Mehmet Paşa'nın ailesi için özel olarak yaptırıldığı söylenmektedir. Soyunmalık, soğukluk ve sıcaklık olmak üzere klasik tarzda üç bölümlüdür. Halen çalışmaktadır.
Fazlı Ahmet Paşa Medresesi (Taş Medrese); ilçe merkezindedir. 1661 yılında Fazıl Ahmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Çatısı kurşunla kaplı iken Rus Seferi sırasında kurşunları alınıp, kiremit kaplanmıştır. 1943 depreminde etkilendiyse de restore edilmiştir. 1974'de çatısı tekrar bakırla kaplanmıştır. Yapının iç ve dışında pembe Karacivan taşı kullanılmıştır. Basık kemerli kapısından arkalarında medrese odalarının bulunduğu avluya girilir. Köprülü Mehmet Paşa'nın evinin tavan süsü burada muhafaza edilmektedir. 1964 yılına kadar çeşitli amaçlarla kullanılan medrese bu tarihten sonra halk kütüphanesi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Yörenin basılı materyal bakımından en zengin kütüphanesidir. Kütüphanede 378 Arapça, Farsça el yazması, 509 eski harfli arapça, farsça türkçe karışımı basma kitap, 13649 yeni harfli türkçe kitap bulunmaktadır.
Tacettin Paşa (Kurşunlu) Cami; 1494'te yapılmış olan cami;1943 depreminde tamamen yıkılmış olup. beş kubbeli son cemaat yeri ile iki kubbeli ana mekandan oluşan özgün yapı sonradan düz çatı ile örtülmüştür. Ana mekanın yanındaki kubbeli zaviyeler özgündür. Çanaklı mahallesindedir.
Saat Kulesi; 1906 yılında Sivas valisi Reşat Akif Paşa tarafından yaptırılmıştır. 1943 depreminde büyük hasar görrnüştür.Fakat, aslına uygun olarak tekrar restore edilmiştir. Dört taraflı saatleri çalışır durumdadır.
Ganioğlu Çeşmesi; Geç Osmanlı döneminde yapıldığı bilinmektedir.
Kurşunlu Cami Çeşmesi; Kurşunlu Camisi avlusundadır. Bu çeşme de geç Osmanlı döneminde yaptırılmıştır.
Namazgah Çeşmesi; Namazgah Camisinin bitişiğindedir. Köprülü Mehmet Paşa tarafından yaptırıldığı bilinen çeşme halen kullanılmaktadır.
Namazgah Camisi; Köprülü Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. 1906 depreminde sadece mimber ve mihrap kısmı ayakta kalan caminin yerine 1915 yılında yeni bir cami yaptırılmıştır.
Taş Han; Geç Osmanlı döneminde iki katlı olarak, dolgu taştan yapılmıştır. Üç kapısı vardır. Üzeri ahşaptır. Odaları çeşitli amaçlarla günümüzde depo olarak kullanılmaktadır. Ortacami Mahallesindedir.
Yukarı Nalbant Cami; 1162'de yapılmıştır. Minaresi alüminyum kaplıdır.
Şehit Müftü Türbesi; Üzerindeki kitabede 1214 yılında yapıldığı yazılmaktadır.
Kibar Ali Evi'de sivil mimari örneği olarak belirlenmiştir. Bu ev bağdadi tarzda iki katlıdır.

İlçedeki zengin orman örtüsü, çeşitli orman içi dinlenme yerlerinin düzenlenmesine olanak sağlamıştır. İlçe merkezindeki orman işletmesine ait Çamlık, halkın rağbet ettiği alanlardandır. Vezirköprü'ye 52 km. mesafedeki Kunduz Ormanları: ilçenin güneydoğu ve kuzey batı yönlerinde bulunan Bağ aralıgı: Kaylar bağları ve Altınkaya Baraj gölü ile göletleri çevresi mesire yerleri olarak ideal alanlardır. İlçede özellikle köylerinde düğün törenleri bir hafta sürer. Cuma gününden diğer Cuma'ya kadar düğünle ilgili merasimler yapılır.

Her yıl Eylül ayında 10 gün süreli "Köprülü Mehmet Paşa Kültür, Sanat ve Spor Şenliği" düzenlenmektedir. Bu şenlik çerçevesinde çeşitli yarışmalar, sportif, kültürel faaliyetler vb. etkinlikler gerçekleştirilmektedir. Ayrıca bu hafta içerisinde "Sünnet şöleni" tertip etmek de gelenekselleşmiştir.

İlçede geleneksel değerler hakim bir durumdadır. Dini bayramlarda el öpme törenleri düzenlenir. Kandillerde mevlüt okutulur, çocuklar mahalle aralarında ellerinde şamdanlar, ilahiler söyleyerek dolaşırlar. Hıdırellez günü şenlikler düzenlenir. Mesire yerlerine gidilir. Dilekler tutulur. Nişanlılar ve sözlüler birbirlerine hediye alıp verirler. Köy halkı düğün sahibi tarafından "okuntu" denilen şekerle düğüne davet edilir. Cumartesi kız tarafında yemekler pişer. Pazar gün kına yapılır. Çarşamba gün gelin hamamı düzenlenir. Perşembe gelin alma ve düğün merasimi gerçekleşir. Cuma gün ise kız tarafına el öpmeye gidilir. Diğer ilçelerden farklı olarak düğün gecesi "elekcog" (Elekçi) isimli ortaoyuna benzer bir oyun oynanır. Oyunun kadı, elekcog, Kahya, 2 tane ayı, deve, Yunan Gavuru, tuvalet, iki tane kadın gibi belirli tipleri vardır. Oyunda hayvanları ve mekanları insanlar canlandırır. Kadınlar ise kadın kılığına girmiş erkekler tarafından canlandırılır.

İlçenin kendine has yemeklerinden en ünlüsü, genellikle düğünlerde pişirilen keşkektir. Keşkek üzerine etli ve nohutlu yahni dökülerek yenir. İlçede katık (süzme yoğurt) la yapılan yemeklerde meşhurdur. Bunlar: katık böreği, memecik, katıklı ekmek, katık sündürmesi vb. dir. Ayrıca: tandır kebabı, orman kebabı, kuzu çevirmesi ve çeşitli hamur işleri de en belirgin yemeklerindendir.

KONAKLAMA ve YEME - İÇME

İlçe merkezindeki Vezir Otel konaklama yeri olarak nitelikli bir mekandır. Otelin Lokantası'da kaliteli hizmet verebilecek standartlara sahiptir. Kunduz ormanları içerisinde Ovacık mevkiinde Orman İşletmesine ait dinlenme ve konaklama tesisleri bulunmaktadır. Tesis 60 kişilik yatak kapasitesine sahiptir.